Telefon stał się jednym z najważniejszych narzędzi codziennego życia dzieci i nastolatków. Służy nie tylko do kontaktu z rówieśnikami, ale również do nauki, rozrywki, słuchania muzyki, oglądania filmów i korzystania z mediów społecznościowych. Dla współczesnej młodej osoby internet nie jest już wyłącznie dodatkiem do rzeczywistości. Jest częścią jej środowiska społecznego.

Dlatego pytanie o wpływ telefonu i mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży nie ma jednej, prostej odpowiedzi. Sam fakt korzystania ze smartfona ani liczba godzin spędzanych przed ekranem nie pozwalają jeszcze stwierdzić, że dziecko doświadcza negatywnych konsekwencji. Znaczenie ma przede wszystkim sposób korzystania z urządzenia, rodzaj treści, pora korzystania, funkcja, jaką telefon pełni w życiu młodej osoby oraz to, czy korzystanie z technologii zaczyna wypierać sen, ruch, naukę, odpoczynek i bezpośrednie relacje. [1–4]

To rozróżnienie jest bardzo ważne. Badania wskazują bowiem zarówno na potencjalne zagrożenia związane z mediami społecznościowymi, jak i na ich możliwe korzyści. Internet może ułatwiać utrzymywanie relacji, poszukiwanie grupy rówieśniczej, rozwijanie zainteresowań czy uzyskiwanie wsparcia. Z drugiej strony określone sposoby korzystania z mediów społecznościowych wiążą się z większym ryzykiem problemów ze snem, gorszego samopoczucia, trudności w regulowaniu emocji czy problematycznego korzystania z internetu i smartfona. [1–4]

Dlatego zamiast pytać wyłącznie, ile czasu dziecko spędza w telefonie, warto przyjrzeć się temu, co robi online, dlaczego sięga po urządzenie i co dzieje się z jego funkcjonowaniem poza ekranem.

Nie tylko „ile godzin?” – znaczenie ma sposób korzystania z telefonu

Jednym z najczęstszych pytań rodziców jest: „Ile godzin moje dziecko może spędzać na telefonie?”.

Czas korzystania jest oczywiście ważną informacją, ale sam w sobie nie pozwala ocenić, czy korzystanie ze smartfona stało się problemem.

Dwie osoby mogą spędzać przed ekranem podobną ilość czasu, a jednocześnie funkcjonować zupełnie inaczej. Jedna może wykorzystywać telefon przede wszystkim do rozmowy z przyjaciółmi, nauki, rozwijania zainteresowań czy tworzenia własnych treści. Druga może przez wiele godzin biernie przewijać kolejne materiały, porównywać się z innymi, sprawdzać powiadomienia, korzystać z telefonu do późnej nocy i stopniowo rezygnować z aktywności poza internetem.

Dlatego podczas oceny sytuacji warto zadawać pytania:

Po co dziecko sięga po telefon?

Co robi w internecie?

Jak się czuje po korzystaniu?

Czy telefon wpływa na jego sen, naukę i relacje?

Czy potrafi odłożyć urządzenie, kiedy jest to potrzebne?

Czy korzystanie z telefonu pomaga mu funkcjonować, czy raczej staje się sposobem unikania trudnych emocji?

Współczesne przeglądy badań sugerują, że sama ilość czasu spędzanego w mediach społecznościowych ma zwykle słabszy związek ze zdrowiem psychicznym niż problematyczny sposób korzystania z tych mediów oraz konkretne doświadczenia online. [3,4]

To jedna z najważniejszych rzeczy, o których warto pamiętać, rozmawiając z dzieckiem o smartfonie.

Czas ekranowy, media społecznościowe i problematyczne korzystanie – to nie to samo

W codziennym języku pojęcia te często są używane zamiennie, choć oznaczają różne zjawiska.

Czas ekranowy obejmuje korzystanie z różnych urządzeń – między innymi telefonu, komputera, tabletu czy telewizora.

Korzystanie z mediów społecznościowych stanowi tylko część tego czasu.

Jeszcze czymś innym jest problematyczne korzystanie z mediów społecznościowych lub smartfona. Chodzi o wzorzec zachowania, w którym korzystanie staje się trudne do kontrolowania i zaczyna negatywnie wpływać na ważne obszary życia.

Dlatego samo stwierdzenie, że nastolatek „spędza dużo czasu w internecie”, nie wystarcza, aby mówić o uzależnieniu.

Znacznie bardziej niepokojące jest to, gdy młoda osoba wielokrotnie próbuje ograniczyć korzystanie, ale nie potrafi tego zrobić, korzysta z telefonu mimo wyraźnych negatywnych konsekwencji, zaniedbuje sen lub szkołę, rezygnuje z wcześniejszych zainteresowań i relacji albo coraz częściej wykorzystuje internet jako sposób radzenia sobie z napięciem. [2,3,5]

Dlaczego smartfon tak łatwo przyciąga uwagę dziecka i nastolatka?

Smartfon zapewnia natychmiastowy dostęp do informacji, rozrywki i kontaktu społecznego. Wiele platform wykorzystuje mechanizmy takie jak powiadomienia, rekomendacje treści, polubienia, komentarze oraz niekończące się przewijanie kolejnych materiałów. Rozwiązania te sprzyjają utrzymywaniu zaangażowania użytkownika. [4]

Dla młodej osoby telefon jest jednak czymś więcej niż urządzeniem służącym do rozrywki. Jest również narzędziem uczestniczenia w życiu społecznym.

W okresie dorastania szczególnego znaczenia nabierają relacje z rówieśnikami, akceptacja grupy i poczucie przynależności. Nastolatek może więc wielokrotnie sprawdzać telefon nie dlatego, że oczekuje konkretnej informacji, ale dlatego, że chce wiedzieć, czy ktoś napisał, odpowiedział, dodał nowy materiał albo wydarzyło się coś w grupie.

Z czasem samo sprawdzanie telefonu może stać się nawykiem.

W niektórych przypadkach prowadzi to do sytuacji, w której urządzenie zaczyna organizować rytm dnia i coraz częściej staje się sposobem reagowania na napięcie, nudę czy samotność.

Kiedy telefon zaczyna służyć do regulowania emocji?

To jeden z ważniejszych aspektów problematycznego korzystania ze smartfona.

Telefon może służyć kontaktowi z innymi ludźmi, nauce czy rozrywce. Może jednak również zacząć pełnić funkcję szybkiego sposobu zmniejszania nieprzyjemnego napięcia.

Nuda? Telefon.

Samotność? Telefon.

Stres przed sprawdzianem? Telefon.

Konflikt z rodzicem? Telefon.

Lęk przed spotkaniem z rówieśnikami? Telefon.

Trudna myśl? Kolejne przewijanie.

Samo korzystanie z telefonu w takich sytuacjach nie jest jeszcze oznaką problemu. Niepokój może pojawić się wtedy, gdy młoda osoba ma coraz mniej innych sposobów radzenia sobie z dyskomfortem i niemal automatycznie sięga po ekran za każdym razem, gdy doświadcza trudnych emocji.

W takim przypadku telefon może pełnić funkcję strategii unikania lub krótkotrwałego obniżania napięcia. Problem polega na tym, że chwilowa ulga niekoniecznie rozwiązuje źródło trudności.

Jeśli smartfon stał się podstawowym sposobem radzenia sobie z lękiem, samotnością czy stresem, samo odebranie urządzenia może zwiększyć frustrację, ale nie musi usunąć przyczyny zachowania.

Z psychologicznego punktu widzenia ważne jest więc pytanie:

Jaką potrzebę telefon pomaga dziecku zaspokajać?

Nie każda aktywność w mediach społecznościowych działa w ten sam sposób

Nie można traktować wszystkich form korzystania z internetu jako jednego zjawiska.

Rozmowa z bliskim przyjacielem, uczestniczenie w grupie związanej z zainteresowaniami, tworzenie własnych treści czy poszukiwanie informacji mogą pełnić zupełnie inną funkcję niż wielogodzinne, bierne przewijanie kolejnych filmów i postów.

W przeglądach badań bierna konsumpcja treści bywa częściej wiązana z gorszym samopoczuciem niż aktywne formy kontaktu społecznego. Jednym z możliwych mechanizmów jest porównywanie własnego życia z wyselekcjonowanym obrazem życia innych osób. [4,5]

Nastolatek może codziennie oglądać setki zdjęć osób, które wyglądają atrakcyjnie, są popularne, mają wielu znajomych, podróżują, osiągają sukcesy i prowadzą – przynajmniej na ekranie – wyjątkowo ciekawe życie.

Tymczasem własna codzienność jest zwykle porównywana nie z pełnym życiem drugiego człowieka, lecz z jego najbardziej atrakcyjnymi fragmentami.

Taki sposób korzystania z mediów społecznościowych może mieć znaczenie dla samooceny i obrazu własnego ciała.

Media społecznościowe, samoocena i obraz własnego ciała

Okres dorastania wiąże się z intensywnymi zmianami fizycznymi i psychicznymi oraz zwiększoną wrażliwością na ocenę społeczną.

Media społecznościowe mogą wzmacniać tę wrażliwość, zwłaszcza gdy znaczna część aktywności online koncentruje się na wyglądzie, sylwetce, atrakcyjności i porównywaniu się z innymi.

American Psychological Association zwraca uwagę, że korzystanie z mediów społecznościowych przede wszystkim w celu porównywania wyglądu jest obszarem wymagającym szczególnej ostrożności. Badania wskazują na związki takiego sposobu korzystania z gorszym obrazem własnego ciała, zachowaniami związanymi z zaburzeniami odżywiania oraz objawami depresyjnymi. W części badań zależności te były szczególnie widoczne u dziewcząt. [1]

Nie oznacza to jednak, że Instagram, TikTok czy inne platformy automatycznie powodują depresję lub zaburzenia odżywiania.

Bardziej uzasadnione jest stwierdzenie, że określone treści i sposoby korzystania z mediów społecznościowych mogą zwiększać podatność na trudności, szczególnie u osób, które już wcześniej zmagają się z obniżoną samooceną, silną potrzebą akceptacji lub problemami z obrazem własnego ciała. [1,4]

Telefon wieczorem i w nocy – dlaczego sen jest tak ważny?

Jednym z najbardziej praktycznych obszarów, na które warto zwrócić uwagę, jest korzystanie ze smartfona przed snem.

Telefon pozostawiony obok łóżka oznacza, że nastolatek może pozostawać dostępny dla innych niemal do momentu zaśnięcia. Wiadomości, powiadomienia, emocjonujące treści oraz potrzeba sprawdzania kolejnych informacji mogą wydłużać wieczorną aktywność.

American Psychological Association wskazuje, że korzystanie z technologii, szczególnie z mediów społecznościowych, w okresie poprzedzającym sen może wiązać się z jego zakłóceniami. Jednocześnie zaleca, aby aktywność online nie odbywała się kosztem snu ani aktywności fizycznej. [1]

Nie oznacza to, że każdy kontakt z mediami społecznościowymi prowadzi do problemów ze snem.

Metaanaliza Ahmeda i współpracowników wskazała, że zwykłe korzystanie z mediów społecznościowych nie było bezpośrednio związane z długością snu, natomiast problematyczne korzystanie z mediów społecznościowych wiązało się z problemami ze snem. [3]

Dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na sam fakt korzystania z telefonu wieczorem, lecz przede wszystkim na jego konsekwencje.

Jeżeli nastolatek regularnie zasypia coraz później, budzi się niewyspany, sprawdza wiadomości w środku nocy albo nie potrafi odłożyć urządzenia przed snem, jest to sygnał, że korzystanie ze smartfona może wymagać zmiany.

Niewyspanie wpływa na emocje, koncentrację i codzienne funkcjonowanie

Sen jest jednym z podstawowych elementów zdrowia psychicznego i prawidłowego funkcjonowania młodego organizmu.

Niewyspana osoba może mieć większe trudności z koncentracją, nauką, regulowaniem emocji oraz radzeniem sobie ze stresem.

W ten sposób problem telefonu może wykraczać daleko poza samo korzystanie z urządzenia.

Może powstać mechanizm błędnego koła:

późne korzystanie z telefonu → krótszy lub gorszy sen → większe zmęczenie i drażliwość → większy stres → ponowne szukanie ulgi w telefonie.

Dlatego podczas oceny funkcjonowania nastolatka warto pytać nie tylko o czas spędzany online, ale również o rytm dnia, porę zasypiania i jakość snu.

Zagrożenia w internecie: cyberprzemoc, presja i szkodliwe treści

Ryzyko związane z korzystaniem z internetu nie dotyczy wyłącznie czasu spędzanego przed ekranem.

Dziecko lub nastolatek może doświadczać w sieci:

• cyberprzemocy,
• wykluczenia z grupy,
• publicznego ośmieszania,
• presji rówieśniczej,
• kontaktu z treściami promującymi zachowania szkodliwe,
• manipulacji i dezinformacji,
• kontaktów z osobami próbującymi wykorzystać jego zaufanie.

Szczególne znaczenie ma cyberprzemoc, ponieważ konflikt nie kończy się wraz z opuszczeniem szkoły. Może przenieść się do telefonu i pozostawać dostępny praktycznie przez całą dobę.

Badania wskazują na związek doświadczenia cyberprzemocy z większym nasileniem problemów psychicznych. APA zaleca również ograniczanie kontaktu młodzieży z treściami zawierającymi cyberprzemoc, nienawiść i zachowania szkodliwe. [1,4]

Dlatego w sytuacji nagłego pogorszenia samopoczucia warto zapytać nie tylko:

„Ile czasu spędzasz w telefonie?”

ale również:

„Co właściwie wydarzyło się ostatnio w internecie?”

Presja stałej dostępności może zwiększać napięcie

Dla wielu nastolatków życie online jest częścią rzeczywistych relacji. Nieodebrana wiadomość, nieobecność na grupowym czacie czy brak reakcji na opublikowany materiał mogą mieć znaczenie społeczne.

Młoda osoba może więc zacząć odczuwać, że powinna być stale dostępna.

Telefon leży obok podczas nauki.

W trakcie filmu pojawiają się kolejne powiadomienia.

Podczas kolacji trzeba sprawdzić, co wydarzyło się na grupie.

Przed snem pojawia się myśl: „Muszę jeszcze tylko zobaczyć, czy ktoś napisał”.

Nie musi to oznaczać zaburzenia. Jeżeli jednak młoda osoba odczuwa silne napięcie bez telefonu, wielokrotnie sprawdza urządzenie bez konkretnego powodu i ma trudność z koncentracją na innych aktywnościach, warto przyjrzeć się temu bliżej.

Kiedy korzystanie z telefonu zaczyna być problemem?

Najważniejszym sygnałem ostrzegawczym nie jest sama liczba godzin, ale utrata równowagi i kontroli oraz pojawienie się negatywnych konsekwencji.

Niepokój może budzić sytuacja, w której nastolatek:

• coraz mniej śpi;
• zaniedbuje szkołę lub inne obowiązki;
• rezygnuje z ruchu i aktywności poza ekranem;
• ogranicza bezpośrednie kontakty z rodziną i rówieśnikami;
• traci zainteresowanie wcześniejszymi pasjami;
• jest stale skoncentrowany na tym, co dzieje się online;
• wielokrotnie próbuje ograniczyć korzystanie, ale nie potrafi tego zrobić;
• ukrywa skalę korzystania z telefonu;
• reaguje silnym rozdrażnieniem lub napięciem, gdy nie może korzystać z urządzenia;
• wykorzystuje internet przede wszystkim po to, aby uniknąć trudnych emocji. [3,5]

Żaden pojedynczy sygnał nie oznacza jeszcze poważnego problemu psychicznego. Znaczenie ma nasilenie objawów, ich trwałość oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie dziecka.

Rodzic również modeluje sposób korzystania z telefonu

Rozmawiając o smartfonach dzieci i młodzieży, łatwo skoncentrować się wyłącznie na ich zachowaniu. Tymczasem dziecko obserwuje także dorosłych.

Jeżeli rodzic podczas rozmowy regularnie zerka na ekran, odpisuje na wiadomości podczas wspólnego posiłku, przerywa kontakt z dzieckiem z powodu powiadomienia albo automatycznie sięga po telefon w każdej chwili nudy, przekazuje ważny komunikat dotyczący roli technologii w codziennym życiu.

W literaturze pojawia się określenie phubbing, odnoszące się do sytuacji, w której osoba skupia uwagę na telefonie kosztem człowieka znajdującego się obok.

Badanie Cobzeanu i Adafini obejmujące 159 nastolatków w wieku 13–18 lat wykazało związek między postrzeganym phubbingiem rodzicielskim a poczuciem, że młoda osoba „nie ma znaczenia”. To poczucie było następnie związane z objawami problematycznego używania smartfona. Badanie miało charakter przekrojowy, dlatego nie pozwala ustalić związku przyczynowego, ale wskazuje na znaczenie relacji rodzic–dziecko w kontekście korzystania z technologii. [6]

W praktyce oznacza to, że jedną z najbardziej skutecznych zmian może być czasami nie kolejny zakaz dla dziecka, ale odłożenie telefonu przez całą rodzinę.

Małe dziecko również uczy się, jak radzić sobie z nudą i emocjami

Problematyczne korzystanie z technologii nie zaczyna się dopiero w okresie nastoletnim.

Dziecko od najmłodszych lat uczy się, jak czekać, radzić sobie z nudą, uspokajać się, bawić i szukać kontaktu z drugim człowiekiem.

Nowsze badanie Carson i współpracowników obejmujące 359 dzieci w wieku 3–4 lat analizowało różne wzorce korzystania z ekranów. Autorzy wskazywali na związki pomiędzy określonymi rodzajami czasu ekranowego a wynikami w wybranych obszarach funkcji wykonawczych, między innymi hamowania reakcji, pamięci roboczej i samokontroli. Jednocześnie niektóre formy korzystania, w tym aktywność komunikacyjna i wspólne korzystanie z urządzenia z dorosłym, wiązały się z lepszymi wynikami językowymi. [7]

Badanie miało charakter przekrojowy, dlatego nie pozwala stwierdzić, że korzystanie z ekranu samo w sobie spowodowało określone trudności.

Pokazuje jednak ważną rzecz: nie każda aktywność ekranowa jest taka sama, a kontekst korzystania ma znaczenie.

Jeżeli urządzenie staje się podstawowym sposobem uspokajania małego dziecka, może ograniczać liczbę okazji do ćwiczenia innych sposobów radzenia sobie z nudą, frustracją czy napięciem.

Telefon trzeba oceniać w kontekście całego życia dziecka

WHO zwraca uwagę, że zależność pomiędzy technologią a zdrowiem psychicznym młodych ludzi jest złożona i może działać w obu kierunkach. Intensywne korzystanie z technologii może wiązać się z pogorszeniem samopoczucia, ale wcześniejsze problemy psychiczne mogą również sprawiać, że młoda osoba częściej ucieka w świat cyfrowy. Znaczenie mają także czynniki indywidualne i środowiskowe. [2]

Dlatego telefon może być zarówno czynnikiem nasilającym problem, jak i jego objawem lub sposobem radzenia sobie z trudnością, która pojawiła się wcześniej.

Nastolatek z nasilonym lękiem społecznym może stopniowo ograniczać bezpośrednie spotkania i przenosić większość kontaktów do internetu. Z zewnątrz może to wyglądać jak „uzależnienie od telefonu”, podczas gdy podstawową trudnością jest lęk.

Inna młoda osoba może doświadczać cyberprzemocy i dlatego kompulsywnie sprawdzać media społecznościowe.

Jeszcze inna może korzystać z telefonu do późnej nocy, przez co zaczyna przewlekle niewypoczywać, a następnie doświadczać pogorszenia nastroju, koncentracji i funkcjonowania szkolnego.

Dlatego problematycznego korzystania z telefonu nie powinno się analizować w oderwaniu od sytuacji psychologicznej dziecka.

Co rodzic może zrobić bez ciągłej walki o telefon?

Granice dotyczące korzystania z technologii są potrzebne, ale nie muszą oznaczać codziennej wojny.

W wielu rodzinach problem zaczyna się wtedy, gdy jedyną strategią staje się odbieranie telefonu, zwiększanie kontroli i nakładanie coraz surowszych kar.

Tymczasem zalecenia APA podkreślają znaczenie dostosowania zasad do wieku i dojrzałości dziecka, rozmowy o treściach i sposobie korzystania oraz stopniowego rozwijania kompetencji cyfrowych. [1]

W praktyce pomocne mogą być zasady, zgodnie z którymi telefon:

• nie jest używany podczas wspólnych posiłków;
• nie powinien zakłócać rozmowy twarzą w twarz;
• nie może regularnie skracać czasu przeznaczonego na sen;
• nie powinien wypierać ruchu, nauki, obowiązków i relacji;
• nie powinien być jedynym sposobem radzenia sobie z nudą czy napięciem.

Równie ważny jest sposób rozmowy.

Zamiast:

„Znowu siedzisz w telefonie. Jesteś uzależniony.”

można zapytać:

„Co robisz teraz w telefonie?”

„Czy coś w internecie ostatnio mocno cię zestresowało?”

„Jak się czujesz po długim korzystaniu?”

„Masz czasem wrażenie, że trudno ci odłożyć telefon?”

„Co moglibyśmy zmienić, żebyś lepiej spał i miał więcej czasu na rzeczy, które są dla ciebie ważne?”

Taki sposób rozmowy zwiększa szansę na współpracę i pozwala lepiej zrozumieć funkcję, jaką telefon pełni w życiu młodej osoby.

Higiena cyfrowa to coś więcej niż ograniczenie czasu przed ekranem

Bezpieczne korzystanie z technologii nie powinno sprowadzać się wyłącznie do liczenia godzin.

Młoda osoba potrzebuje również wiedzieć:

• jak rozpoznawać manipulację;
• jak odróżniać wiarygodne informacje od dezinformacji;
• jak reagować na cyberprzemoc;
• jak chronić swoją prywatność;
• jak rozpoznawać przekraczanie granic;
• jak zauważyć, że korzystanie z telefonu zaczyna negatywnie wpływać na jej samopoczucie.

APA wskazuje rozwijanie kompetencji cyfrowych jako jeden z elementów bezpiecznego korzystania z mediów społecznościowych przez młodzież. Chodzi nie tylko o umiejętności techniczne, ale również o rozumienie sposobu działania treści, reklam, porównań społecznych i zachowań online. [1]

To podejście jest bardziej realistyczne niż założenie, że współczesny nastolatek będzie funkcjonował całkowicie poza światem cyfrowym.

Czy trzeba całkowicie zabrać nastolatkowi telefon?

Nie ma jednej odpowiedzi odpowiedniej dla każdej rodziny.

Jeżeli smartfon służy przede wszystkim do kontaktu z przyjaciółmi, nauki i korzystania z wartościowych treści, całkowity zakaz może odebrać młodej osobie ważne źródło kontaktu społecznego.

Jeżeli natomiast telefon powoduje poważne problemy ze snem, nauką i relacjami, a nastolatek nie potrafi ograniczyć korzystania mimo negatywnych konsekwencji, potrzebne mogą być znacznie wyraźniejsze granice.

W obu sytuacjach warto jednak zadać sobie pytanie:

„Co chcemy zmienić – sam sposób korzystania z telefonu czy problem, który za nim stoi?”

Jeżeli smartfon stał się narzędziem ucieczki przed lękiem, samotnością, niską samooceną lub napięciem, samo odebranie urządzenia może nie wystarczyć.

Kiedy warto skonsultować dziecko lub nastolatka z psychologiem?

Konsultacja psychologiczna może być pomocna wtedy, gdy trudności związane z telefonem lub mediami społecznościowymi zaczynają wyraźnie wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Szczególną uwagę warto zwrócić na sytuacje, w których pojawiają się:

• wyraźne pogorszenie nastroju;
• nasilony lęk;
• przewlekłe rozdrażnienie;
• wycofanie z relacji;
• problemy ze snem;
• spadek wyników lub motywacji do nauki;
• utrata wcześniejszych zainteresowań;
• silna koncentracja na wyglądzie i ocenie innych;
• doświadczenie cyberprzemocy;
• zachowania ryzykowne;
• trudność z kontrolowaniem czasu online;
• wykorzystywanie internetu przede wszystkim jako sposobu ucieczki od trudnych stanów emocjonalnych.

W takiej sytuacji pytanie nie powinno ograniczać się do:

„Jak zmusić dziecko do odłożenia telefonu?”

Znacznie ważniejsze może być:

„Co sprawia, że świat online stał się dla niego tak potrzebny?”

Psycholog dzieci i młodzieży, psychoterapeuta czy psychiatra dzieci i młodzieży?

Nie każda sytuacja wymaga psychoterapii lub konsultacji psychiatrycznej. Rodzaj pomocy powinien zależeć od charakteru i nasilenia trudności.

Psycholog dzieci i młodzieży może pomóc ocenić funkcjonowanie dziecka, zrozumieć charakter problemu oraz określić, jakie dalsze wsparcie może być potrzebne.

Psychoterapeuta dzieci i młodzieży może pracować nad szerszymi trudnościami emocjonalnymi i relacyjnymi, które mogą towarzyszyć problematycznemu korzystaniu z telefonu – między innymi lękiem, obniżoną samooceną, trudnościami w regulowaniu emocji czy problemami w relacjach.

Psychiatra dzieci i młodzieży zajmuje się oceną i leczeniem zaburzeń psychicznych z perspektywy medycznej. Konsultacja psychiatryczna może być wskazana wtedy, gdy trudności są nasilone, utrzymują się dłużej lub znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie.

W niektórych sytuacjach pomocna może być również terapia rodzinna, szczególnie gdy korzystanie z telefonu staje się elementem szerszych trudności dotyczących komunikacji, granic i zasad funkcjonowania całej rodziny.

Telefon i media społecznościowe nie są „wrogiem”

Łatwo wpaść w drugą skrajność i uznać, że wszystko, co dzieje się w internecie, szkodzi młodym ludziom.

Badania nie uzasadniają takiego uproszczenia.

Media społecznościowe mogą wspierać kontakt z przyjaciółmi, twórczą ekspresję, poszukiwanie grupy osób o podobnych zainteresowaniach, wymianę informacji i uzyskiwanie wsparcia. Dla niektórych młodych osób, szczególnie tych, które mają ograniczone możliwości kontaktu offline, może być to istotna przestrzeń społeczna. [1,4]

Dlatego celem nie powinno być wychowanie dziecka całkowicie odciętego od technologii.

Celem jest raczej wypracowanie takiego sposobu korzystania z technologii, w którym telefon wzbogaca życie młodej osoby, ale go nie zastępuje.

Jak wygląda zdrowa równowaga?

Telefon pozostaje narzędziem wtedy, gdy można go odłożyć i wrócić do innych części własnego życia.

Niepokojące staje się to, gdy świat online zaczyna wypierać rzeczywistość.

Zdrowa równowaga oznacza, że młoda osoba nadal ma przestrzeń na:

sen, ruch, naukę, relacje z rodziną, spotkania z rówieśnikami, zainteresowania, odpoczynek oraz zwyczajną nudę.

Nie chodzi o perfekcyjnie zaplanowany dzień bez żadnego czasu przed ekranem.

Chodzi o to, aby telefon był częścią życia dziecka, a nie jego centrum.

Telefon i media społecznościowe a zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży – najczęstsze pytania

Czy telefon może powodować depresję u nastolatka?

Nie można powiedzieć, że telefon lub media społecznościowe automatycznie powodują depresję. Badania wskazują na związki pomiędzy określonymi sposobami korzystania z mediów a objawami depresyjnymi i lękowymi, jednak zależności są złożone. Znaczenie mają między innymi wcześniejszy stan psychiczny, sposób korzystania z mediów, rodzaj treści oraz sytuacja społeczna młodej osoby. [2–4]

Czy problemem jest sama liczba godzin przed ekranem?

Nie. Czas ekranowy jest ważną informacją, ale nie wystarcza do oceny problemu. Należy uwzględnić również to, co dziecko robi online, czy korzysta z telefonu w nocy, czy zaniedbuje obowiązki oraz jaki wpływ urządzenie ma na sen, relacje i samopoczucie. [1,3]

Czy media społecznościowe mogą mieć pozytywny wpływ?

Tak. Mogą wspierać kontakt społeczny, twórczość, rozwijanie zainteresowań, poszukiwanie grupy rówieśniczej i uzyskiwanie wsparcia. Wpływ zależy jednak od sposobu korzystania oraz indywidualnej sytuacji młodej osoby. [1,4]

Co jest bardziej niepokojące: dużo czasu czy brak kontroli?

Brak kontroli oraz negatywne konsekwencje korzystania są zwykle bardziej znaczącymi sygnałami niż sam czas. Szczególną uwagę warto zwrócić na sytuacje, w których telefon zaczyna wypierać sen, szkołę, relacje i inne ważne aktywności albo staje się głównym sposobem unikania trudnych emocji. [3,5]

Czy zabranie telefonu rozwiązuje problem?

Nie zawsze. Jeżeli problematyczne korzystanie jest sposobem radzenia sobie z lękiem, samotnością, stresem lub innymi trudnościami, samo odebranie urządzenia nie usuwa przyczyny zachowania. Potrzebne może być również zrozumienie szerszej sytuacji psychologicznej dziecka.

Podsumowanie

Telefon i media społecznościowe nie są same w sobie ani dobre, ani złe dla zdrowia psychicznego dziecka. Znaczenie ma przede wszystkim sposób korzystania z technologii oraz miejsce, jakie zajmuje ona w życiu młodej osoby. [1–4]

Największej uwagi wymagają sytuacje, w których korzystanie ze smartfona staje się trudne do kontrolowania, odbywa się kosztem snu i codziennych obowiązków, nasila porównywanie się z innymi, naraża młodą osobę na cyberprzemoc albo staje się podstawowym sposobem regulowania napięcia i unikania trudnych emocji. [1,3,5]

Jednocześnie problemy z telefonem nie zawsze są problemem samym w sobie. Czasami mogą być sygnałem szerszych trudności – takich jak obniżony nastrój, zaburzenia lękowe, niska samoocena, wycofanie społeczne, problemy ze snem, przewlekły stres czy kryzys psychiczny nastolatka.

Dlatego zamiast koncentrować się wyłącznie na pytaniu:

„Ile czasu moje dziecko spędza w telefonie?”

warto zadać kilka innych:

„Co telefon daje mojemu dziecku?”

„Czego szuka w świecie online?”

„Jakie emocje próbuje dzięki niemu regulować?”

„Czy telefon pomaga mu być bliżej innych, czy zaczyna zastępować relacje?”

„Z czego rezygnuje, kiedy coraz więcej czasu spędza przed ekranem?”

To właśnie odpowiedzi na te pytania pozwalają lepiej odróżnić zwyczajne korzystanie z technologii od sytuacji, w której młoda osoba może potrzebować dodatkowego wsparcia.

Wsparcie psychologiczne dzieci i młodzieży w SYNAPSIE

W Małopolskim Ośrodku Psychoterapii SYNAPSA w Krakowie pomagamy dzieciom, młodzieży i ich rodzinom w sytuacjach, w których trudności emocjonalne zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Psycholog dzieci i młodzieży, psychoterapeuta dzieci i młodzieży oraz psychiatra dzieci i młodzieży mogą pomóc ocenić, czy trudności związane z telefonem lub mediami społecznościowymi są samodzielnym problemem, czy stanowią część szerszych trudności emocjonalnych.

W zależności od potrzeb możliwa jest konsultacja psychologiczna, psychoterapia, konsultacja psychiatryczna lub praca z rodziną.

W SYNAPSIE prowadzimy konsultacje stacjonarne w Krakowie, na Grzegórzkach, oraz konsultacje online.

Psychiatra dzieci i młodzieży – konsultacje od 14. roku życia.

Bibliografia i źródła naukowe

[1] American Psychological Association. (2023). Health Advisory on Social Media Use in Adolescence. American Psychological Association.

[2] World Health Organization Regional Office for Europe. (2025). Addressing the digital determinants of youth mental health and well-being: Policy brief. WHO Regional Office for Europe.

[3] Ahmed, O., Walsh, E. I., Dawel, A., Alateeq, K., Espinoza Oyarce, D. A., & Cherbuin, N. (2024). Social media use, mental health and sleep: A systematic review with meta-analyses. Journal of Affective Disorders, 367, 701–712. https://doi.org/10.1016/j.jad.2024.08.193

[4] Sharma, V., & Sharma, A. (2026). Social Media and Adolescent Mental Health: A Comprehensive Narrative Review. Cureus, 18(2), e103089. https://doi.org/10.7759/cureus.103089

[5] Young, K. S. (1998). Internet Addiction: The Emergence of a New Clinical Disorder. CyberPsychology & Behavior, 1(3), 237–244. https://doi.org/10.1089/cpb.1998.1.237

[6] Cobzeanu, A., & Adafini, G.-E. (2026). Mom, Dad, You Make Me Feel Like I Don’t Matter! Parental Phubbing and Smartphone Addiction: The Role of Anti-Mattering. Behaviour & Information Technology. https://doi.org/10.1080/0144929X.2026.2662411

[7] Carson, V., Boyd, M., Zheng, Y., Rinaldi, C. M., Moldenhauer, R., Potter, M., Rai, J., Li, J., Dorn, K., & Wiebe, S. (2026). Screen Time Patterns and Cognitive Development Among Preschool Children. American Journal of Preventive Medicine, 71(4), 108420. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2026.108420

Materiały Psychology Today wykorzystane jako źródła uzupełniające

[8] Ungar, M. (2026, June 15). What Is the Right Amount of Screen Time for a Preschooler? Psychology Today.

[9] Yuen, E. Y., & Yam, B. (2026, May 5). How Do We Deal With Problematic Social Media Use in Youth? Psychology Today.

[10] Patrick, W. L. (2026, May 22). Parents Beware: How Phone Habits Impact Your Children. Psychology Today.

[11] The Bronfenbrenner Center for Translational Research at Cornell University. (2026, March 25). How Social Media Really Impacts Teen Mental Health. Psychology Today.