Zdrowie psychiczne nastolatka nie zależy od jednego czynnika. Wpływają na nie relacje z rodzicami i rówieśnikami, doświadczenia szkolne, poczucie własnej wartości, sposób radzenia sobie ze stresem, sen, środowisko rodzinne i społeczne oraz wiele indywidualnych cech młodej osoby.

Adolescencja jest przy tym szczególnym okresem rozwoju. Nastolatek stopniowo staje się bardziej niezależny, buduje własną tożsamość i coraz większą wagę przywiązuje do relacji z rówieśnikami. Jednocześnie jego zdolność do regulowania emocji, przewidywania konsekwencji i podejmowania decyzji nadal się rozwija.

Dlatego nie każda zmiana zachowania oznacza problem psychiczny, ale również nie każdą warto tłumaczyć po prostu „trudnym wiekiem”.

Najważniejsze jest zwracanie uwagi na trzy rzeczy: nasilenie trudności, czas ich trwania oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie nastolatka.

Czym jest zdrowie psychiczne nastolatka?

Zdrowie psychiczne nie oznacza, że młody człowiek zawsze jest spokojny, zadowolony i dobrze radzi sobie ze wszystkim.

Nastolatek może doświadczać smutku, złości, lęku, rozczarowania czy stresu. Może pokłócić się z rodzicami, przeżywać problemy w przyjaźni, mieć gorszy okres w szkole albo potrzebować więcej czasu spędzanego samemu.

Takie doświadczenia mogą być częścią prawidłowego rozwoju.

O problemie zdrowia psychicznego mówimy wtedy, gdy trudności stają się na tyle nasilone lub trwałe, że zaczynają znacząco wpływać na życie młodej osoby – jej relacje, naukę, sen, aktywność, samoopiekę lub bezpieczeństwo.

Według Światowej Organizacji Zdrowia około jedna na siedem osób w wieku 10–19 lat doświadcza zaburzenia psychicznego. WHO wskazuje również, że problemy takie jak zaburzenia lękowe, depresja i zaburzenia zachowania należą do najczęstszych trudności zdrowia psychicznego w okresie adolescencji.

Jednocześnie dane te nie oznaczają, że typowe zachowania nastolatka powinny być traktowane jak objawy choroby.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Adolescencja to czas intensywnego rozwoju

Okres od dzieciństwa do dorosłości wiąże się z szybkimi zmianami fizycznymi, emocjonalnymi, społecznymi i poznawczymi.

Nastolatek zaczyna inaczej patrzeć na siebie i innych. Pojawiają się pytania dotyczące własnej tożsamości, wartości, wyglądu, relacji i przyszłości.

Jednocześnie młoda osoba coraz bardziej potrzebuje samodzielności.

Może dlatego zdarzać się, że rodzic słyszy:

„To moje życie”.

Kilka lat wcześniej podobna osoba potrzebowała pomocy przy wyborze ubrań, planowaniu dnia czy odrabianiu lekcji. Teraz chce sama decydować, z kim się spotyka, jak wygląda, czym się interesuje i jak spędza wolny czas.

Ta potrzeba autonomii jest ważną częścią rozwoju.

Nie oznacza jednak, że nastolatek przestaje potrzebować dorosłych.

Przeciwnie – nadal potrzebuje ich obecności, granic, zainteresowania i poczucia, że w trudnej sytuacji może zwrócić się do kogoś zaufanego.

WHO podkreśla, że adolescencja jest ważnym okresem kształtowania umiejętności społecznych i emocjonalnych, takich jak radzenie sobie z emocjami, rozwiązywanie problemów, budowanie relacji czy rozwijanie zdrowych nawyków.

Dlaczego relacje są tak ważne dla zdrowia psychicznego nastolatków?

Dla małego dziecka najważniejszymi osobami są zwykle rodzice lub inni opiekunowie. W adolescencji znaczenie relacji stopniowo się zmienia.

Rówieśnicy stają się coraz ważniejsi.

Przyjaźń, przynależność do grupy i poczucie akceptacji mogą mieć ogromne znaczenie dla samooceny i samopoczucia nastolatka. Konflikt z przyjacielem, odrzucenie, bullying czy poczucie bycia innym mogą być przeżywane bardzo intensywnie.

Nie oznacza to jednak, że rodzice przestają być potrzebni.

Ich rola zmienia się z czasem z „zarządzania dzieckiem” na towarzyszenie coraz bardziej samodzielnej osobie.

Psychology Today, opisując współczesne podejście do zdrowia psychicznego młodzieży, zwraca uwagę właśnie na znaczenie relacji, kontaktu z zaufanymi osobami i wczesnego reagowania na cierpienie psychiczne. W przypadku wsparcia rówieśniczego podkreślana jest również jego funkcja w budowaniu poczucia przynależności i zmniejszaniu stygmatyzacji.

Słuchanie nastolatka może być formą wsparcia

Rodzic, który widzi, że jego dziecko cierpi, zazwyczaj chce coś zrobić.

Czasami jednak pierwszym krokiem nie powinno być rozwiązanie problemu.

Powinno nim być wysłuchanie.

Nastolatek nie zawsze potrzebuje natychmiastowej rady. Czasami potrzebuje najpierw poczuć, że jego doświadczenie zostało potraktowane poważnie.

Zamiast:

„Przestań się tym przejmować”.

bardziej pomocne może być:

„Widzę, że ostatnio jest ci trudno. Chcesz mi powiedzieć, co się dzieje?”

Zamiast:

„Przecież to nic takiego”.

lepiej:

„Rozumiem, że dla ciebie to jest teraz ważne”.

Słuchanie nie oznacza zgadzania się ze wszystkim, co mówi nastolatek. Nie oznacza również rezygnacji z zasad i granic.

Oznacza próbę zrozumienia, jak młoda osoba przeżywa daną sytuację.

Julie Baron, autorka jednego z analizowanych artykułów Psychology Today, zwraca uwagę, że aktywne słuchanie wymaga między innymi obecności, powstrzymania się od natychmiastowego oceniania i ograniczenia odruchu szybkiego rozwiązywania problemu.

To szczególnie ważne wtedy, gdy nastolatek zaczyna mówić o czymś trudnym.

Jeżeli doświadczenie otwarcia się kończy natychmiastowym wykładem, karą albo oceną, prawdopodobieństwo kolejnej szczerej rozmowy może się zmniejszyć.

Jak rozmawiać z nastolatkiem, który nie chce rozmawiać?

Nie istnieje jeden sposób, który sprawdzi się w każdej rodzinie.

Czasami bezpośrednie pytanie:

„Co się z tobą dzieje?”

prowadzi tylko do odpowiedzi:

„Nic”.

Wtedy warto spróbować mniej bezpośredniej rozmowy.

Można zacząć od konkretnej obserwacji:

„Zauważyłem, że od kilku tygodni rzadziej wychodzisz z pokoju”.

Albo:

„Mam wrażenie, że ostatnio trudniej ci rano wstać. Jak się z tym czujesz?”

Rozmowa nie zawsze musi odbywać się przy stole i w atmosferze poważnego „rodzinnego spotkania”.

Dla niektórych nastolatków łatwiejsza może być rozmowa podczas spaceru, jazdy samochodem, gotowania czy wspólnego wykonywania codziennej czynności. Ważniejsze od idealnej techniki jest przekazanie:

„Jestem zainteresowany tym, co się z tobą dzieje, i jestem dostępny”.

Jeżeli nastolatek nie chce rozmawiać w danym momencie, można zostawić otwarte drzwi:

„Nie musisz mówić teraz. Jeżeli będziesz chciał, wrócimy do tego”.

To nie jest rezygnacja.

To pozostawienie możliwości kontaktu.

Jak rozpoznać, że nastolatek przeżywa kryzys?

Nie istnieje pojedynczy objaw, który samodzielnie pozwala rozpoznać zaburzenie psychiczne.

Znacznie ważniejsza jest zmiana w stosunku do wcześniejszego funkcjonowania.

Warto zwrócić uwagę, jeśli nastolatek przez dłuższy czas:

wyraźnie wycofuje się z kontaktów z innymi;
traci zainteresowanie rzeczami, które wcześniej sprawiały mu przyjemność;
jest stale smutny, apatyczny albo bardzo drażliwy;
doświadcza silnego lęku lub napadów paniki;
ma poważne problemy ze snem;
przestaje regularnie chodzić do szkoły;
wyraźnie pogarsza się w nauce;
ma coraz większe trudności z koncentracją;
zaczyna często reagować agresją lub silnymi wybuchami złości;
ma problemy związane z jedzeniem lub obrazem własnego ciała;
podejmuje zachowania wyraźnie ryzykowne;
zaczyna używać substancji psychoaktywnych;
dokonuje samouszkodzeń;
mówi o śmierci, beznadziei albo braku sensu życia.

Szczególnie istotne jest połączenie objawów z pogorszeniem funkcjonowania.

Na przykład samo późniejsze chodzenie spać nie musi oznaczać problemu psychicznego. Jeżeli jednak nastolatek przez wiele tygodni prawie nie śpi, przestaje chodzić do szkoły, izoluje się od przyjaciół i traci zainteresowanie wcześniejszymi aktywnościami, sytuacja wymaga znacznie większej uwagi.

Co jest normalną częścią dorastania, a co powinno niepokoić?

To jedno z najczęstszych pytań rodziców.

Zmiana nastroju

Może być częścią adolescencji:
okresowe rozdrażnienie, frustracja, większa emocjonalność.

Warto skonsultować:
utrzymujący się przez dłuższy czas smutek, apatia, poczucie beznadziei lub wyraźna utrata zainteresowań.

Potrzeba prywatności

Może być częścią adolescencji:
zamykanie drzwi, potrzeba samotności, niechęć do opowiadania rodzicom o każdym szczególe życia.

Warto skonsultować:
niemal całkowite odcięcie od rodziny i rówieśników, szczególnie jeśli towarzyszy mu cierpienie lub pogorszenie funkcjonowania.

Konflikty z rodzicami

Może być częścią adolescencji:
spory dotyczące zasad, telefonu, szkoły, ubioru czy godzin powrotu.

Warto skonsultować:
bardzo nasilone konflikty połączone z agresją, autoagresją, ucieczkami, znacznym pogorszeniem funkcjonowania lub innymi niepokojącymi zmianami.

Problemy szkolne

Może się zdarzać:
gorszy okres, pojedyncze niepowodzenia czy spadek motywacji.

Warto skonsultować:
nagłe i wyraźne pogorszenie wyników, odmowa chodzenia do szkoły, silny lęk szkolny lub całkowite wycofanie.

To oczywiście nie jest lista diagnostyczna.

Jej celem jest pokazanie rodzicom, że ważniejsza od pojedynczego zachowania jest jego kontekst, nasilenie, czas trwania i wpływ na życie nastolatka.

Jakie czynniki zwiększają ryzyko problemów psychicznych?

Zdrowie psychiczne młodzieży kształtuje wiele czynników.

Do obciążających mogą należeć między innymi:

przewlekły stres;
przemoc i doświadczenia traumatyczne;
bullying i odrzucenie przez rówieśników;
silne konflikty rodzinne;
brak poczucia bezpieczeństwa;
presja rówieśnicza;
izolacja społeczna;
poważne problemy ekonomiczne rodziny;
dyskryminacja;
używanie substancji psychoaktywnych;
przewlekłe problemy zdrowotne;
brak dostępu do odpowiedniej pomocy.

WHO podkreśla, że ryzyko problemów psychicznych nie wynika zwykle z jednego czynnika. Znaczenie ma całe środowisko, w którym dorasta młoda osoba – rodzina, szkoła, grupa rówieśnicza i szersza społeczność.

Jednocześnie istnieją czynniki, które mogą chronić zdrowie psychiczne.

Należą do nich między innymi:

wspierające relacje z dorosłymi;
poczucie przynależności;
możliwość rozwijania zainteresowań;
bezpieczne środowisko;
odpowiednia ilość snu;
aktywność fizyczna;
rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów;
możliwość rozmawiania o emocjach;
dostęp do profesjonalnej pomocy, kiedy jest potrzebna.

Dlatego troska o zdrowie psychiczne nastolatka nie polega wyłącznie na reagowaniu na chorobę.

Obejmuje również budowanie warunków, które sprzyjają zdrowemu rozwojowi.

Czy telefon i media społecznościowe powodują problemy psychiczne?

To pytanie nie ma prostej odpowiedzi.

Media cyfrowe mogą być źródłem zarówno ryzyka, jak i wsparcia.

Nastolatek może dzięki nim utrzymywać kontakt z przyjaciółmi, znaleźć społeczność osób o podobnych zainteresowaniach czy otrzymać wsparcie. Z drugiej strony nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych może wiązać się z problemami ze snem, ciągłym porównywaniem się z innymi, presją społeczną czy kontaktem z treściami nasilającymi trudności.

Dlatego samo pytanie:

„Ile godzin dziennie spędza przy telefonie?”

nie zawsze wystarcza.

Warto zapytać również:

„Co robi w tym czasie?”

„Co dzieje się z jego funkcjonowaniem poza ekranem?”

Jeżeli media społecznościowe zastępują sen, szkołę, relacje i aktywność, a korzystanie z nich staje się głównym sposobem regulowania napięcia, warto przyjrzeć się temu bliżej.

Nie oznacza to jednak, że odebranie telefonu automatycznie rozwiąże problem.

Jeżeli za intensywnym korzystaniem z internetu znajduje się samotność, lęk, depresja albo trudności w relacjach, potrzebne jest również zajęcie się przyczyną.

Dlaczego sen i codzienna rutyna mają znaczenie?

Zdrowie psychiczne nastolatka jest związane również z podstawowymi elementami codziennego funkcjonowania.

Sen, ruch, regularność posiłków, odpoczynek i przewidywalny rytm dnia pomagają organizmowi regulować pobudzenie i radzić sobie ze stresem.

Psychology Today zwraca uwagę na znaczenie przewidywalnej struktury dnia w okresie adolescencji, między innymi w kontekście rozwijającego się systemu nagrody i motywacji. Autorzy wskazują, że odpowiednio zorganizowany rytm dnia może pomagać nastolatkowi doświadczać związku między wysiłkiem a osiągniętym rezultatem.

Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że dobra rutyna może zastąpić leczenie depresji, zaburzeń lękowych czy innych problemów psychicznych.

Może być jednym z elementów wspierającego środowiska.

Zachowania ryzykowne nie zawsze mówią tylko o „nieodpowiedzialności”

Używanie substancji, impulsywne zachowania, ryzykowne kontakty czy inne zachowania zagrażające zdrowiu często budzą u rodziców złość i bezradność.

Warto postawić również inne pytanie:

Jaką funkcję pełni to zachowanie?

Czasami jest próbą zdobycia akceptacji grupy.

Czasami sposobem na poradzenie sobie z napięciem.

Czasami próbą ucieczki od problemu.

Nie oznacza to usprawiedliwiania zachowania.

Pozwala natomiast lepiej zrozumieć, co należy zmienić.

WHO wskazuje, że zachowania ryzykowne mogą być sposobem radzenia sobie z trudnościami emocjonalnymi i mogą mieć konsekwencje zarówno dla zdrowia psychicznego, jak i fizycznego.

Warto też pamiętać, że pomoc powinna być dostępna zanim problem doprowadzi do poważnego kryzysu.

Dlaczego nie warto czekać na poważny kryzys?

W jednym z analizowanych materiałów dotyczących nastolatków trafiających na oddziały ratunkowe opisano problem związany z używaniem substancji: młodzi ludzie są stosunkowo często poddawani badaniu przesiewowemu, ale znacznie rzadziej otrzymują udokumentowane skierowanie do dalszego leczenia i późniejsze wsparcie.

To pokazuje szerszy problem.

Kontakt z systemem ochrony zdrowia w momencie ostrego kryzysu nie powinien być pierwszym momentem, w którym ktoś zaczyna interesować się zdrowiem psychicznym młodej osoby.

Im wcześniej zauważona zostanie niepokojąca zmiana, tym wcześniej można zastanowić się nad odpowiednią formą pomocy.

Nie oznacza to, że każda trudność wymaga psychoterapii.

Czasami wystarczy rozmowa z rodzicem, pedagogiem, psychologiem szkolnym czy lekarzem.

Czasami potrzebna jest konsultacja psychologiczna.

W innych przypadkach wskazana może być psychoterapia albo konsultacja psychiatryczna.

Najważniejsze jest właściwe rozpoznanie sytuacji.

Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra – kto może pomóc nastolatkowi?

Rodzic nie musi sam stawiać diagnozy i decydować, jaka forma leczenia będzie potrzebna.

Psycholog może pomóc ocenić funkcjonowanie nastolatka, rozpoznać obszary trudności i określić, czy potrzebna jest dalsza pomoc.

Psychoterapeuta pracuje z młodą osobą nad trudnościami emocjonalnymi, relacjami, sposobem przeżywania i rozumienia siebie oraz nad bardziej konstruktywnymi sposobami radzenia sobie.

Psychiatra dzieci i młodzieży jest lekarzem, który ocenia stan psychiczny pod kątem medycznym, może postawić rozpoznanie i – jeśli jest to wskazane – zaproponować leczenie farmakologiczne.

W zależności od sytuacji potrzebna może być jedna forma pomocy albo współpraca kilku specjalistów.

Nie trzeba więc przychodzić na pierwszą wizytę z gotową diagnozą.

Kiedy warto skonsultować nastolatka z psychologiem?

Konsultacja psychologiczna może być dobrym rozwiązaniem wtedy, gdy rodzic zauważa trwałą zmianę funkcjonowania dziecka, ale nie wie, jak ją rozumieć.

Warto rozważyć konsultację szczególnie wtedy, gdy pojawiają się:

utrzymujące się obniżenie nastroju;
silny lub przewlekły lęk;
wycofanie społeczne;
problemy szkolne lub odmowa chodzenia do szkoły;
trudności z koncentracją;
problemy z jedzeniem lub obrazem własnego ciała;
znaczne problemy ze snem;
nasilone konflikty rodzinne;
trudności w relacjach z rówieśnikami;
zachowania ryzykowne;
samouszkodzenia;
podejrzenie depresji, zaburzeń lękowych, ADHD lub innych problemów psychicznych.

Najważniejsze: rodzic nie musi wiedzieć, co dokładnie dzieje się z nastolatkiem.

To właśnie może być przedmiotem konsultacji.

Psychoterapia nastolatka – czego można się po niej spodziewać?

Psychoterapia młodzieży nie polega na „naprawianiu” nastolatka.

Młody człowiek nie jest zepsutym mechanizmem, który trzeba doprowadzić do właściwego działania.

Psychoterapia może być natomiast miejscem, w którym nastolatek ma możliwość przyjrzenia się temu, co dzieje się w jego świecie psychicznym – emocjom, relacjom, konfliktom, poczuciu własnej wartości, lękom czy sposobom radzenia sobie z trudnymi sytuacjami.

Ważna jest przy tym relacja z terapeutą.

Nastolatek musi mieć poczucie, że może mówić o trudnych rzeczach bez ciągłego oceniania.

W przypadku młodzieży szczególne znaczenie ma również zachowanie równowagi między potrzebą bezpieczeństwa a potrzebą autonomii.

Dlatego sposób pracy powinien być dostosowany do wieku, dojrzałości i indywidualnej sytuacji młodej osoby.

Zdrowie psychiczne nastolatka – najważniejsze pytania i odpowiedzi

Czy każda zmiana nastroju u nastolatka oznacza depresję?

Nie. Wahania nastroju, rozdrażnienie i silne emocje mogą występować w okresie adolescencji. Większego znaczenia nabierają wtedy, gdy utrzymują się, nasilają i wpływają na codzienne funkcjonowanie.

Skąd wiadomo, że nastolatek potrzebuje psychologa?

Nie ma jednego objawu, który przesądza o potrzebie konsultacji. Szczególnie ważne są trwałe zmiany zachowania, wyraźne cierpienie psychiczne, pogorszenie funkcjonowania w szkole lub relacjach oraz problemy z bezpieczeństwem.

Czy rodzic może przyjść na konsultację bez nastolatka?

W wielu sytuacjach konsultacja rodzica może być wartościowym pierwszym krokiem, szczególnie jeśli rodzic nie wie, jak interpretować zachowanie dziecka. O konkretnym sposobie postępowania decyduje specjalista, uwzględniając sytuację rodziny i wiek młodej osoby.

Czy nastolatek musi sam chcieć psychoterapii?

Nie zawsze początkowa motywacja nastolatka jest duża. Warto jednak zadbać o to, aby miał możliwość zrozumienia, czym jest konsultacja i psychoterapia oraz po co może być potrzebna. Budowanie współpracy jest istotną częścią pracy z młodzieżą.

Czy psychoterapia zawsze oznacza diagnozę zaburzenia psychicznego?

Nie. Psychoterapia może być formą pomocy również w sytuacji kryzysu, trudności relacyjnych, problemów z emocjami, poczucia zagubienia czy innych problemów psychologicznych.

Najważniejszym sygnałem jest zmiana

Rodzice często zastanawiają się:

„Czy moje dziecko zachowuje się jeszcze jak typowy nastolatek?”

To pytanie jest zrozumiałe, ale nie zawsze najbardziej pomocne.

Lepszym punktem odniesienia może być wcześniejsze funkcjonowanie konkretnej osoby.

Jeżeli nastolatek zawsze był introwertyczny, jego potrzeba samotności sama w sobie nie musi być niepokojąca.

Jeżeli jednak wcześniej chętnie spotykał się z przyjaciółmi, uprawiał sport i interesował się muzyką, a nagle przestaje wychodzić z domu, rezygnuje ze wszystkich zainteresowań i przez większość dnia leży w łóżku, jest to istotna zmiana.

Dlatego warto znać swoje dziecko.

Nie po to, żeby je kontrolować.

Po to, żeby zauważyć, kiedy coś się zmienia.

Co rodzic może zrobić już teraz?

Nie trzeba czekać na pierwszą wizytę u specjalisty, żeby zacząć wspierać zdrowie psychiczne nastolatka.

Pomocne może być:

Zainteresowanie zamiast ciągłej kontroli.
Pytaj o życie nastolatka, nie tylko o oceny i obowiązki.

Słuchanie zamiast natychmiastowego rozwiązywania.
Nie każda rozmowa musi kończyć się radą.

Granice połączone z relacją.
Nastolatek potrzebuje zarówno autonomii, jak i jasnych zasad.

Przewidywalność.
Sen, posiłki, obowiązki i odpoczynek pomagają organizować codzienność.

Kontakt z rówieśnikami.
Relacje z innymi młodymi ludźmi są ważnym elementem rozwoju.

Reagowanie na zmianę.
Jeżeli coś wyraźnie zmienia się na gorsze i utrzymuje się przez dłuższy czas, nie warto tego ignorować.

Pomoc specjalisty, kiedy jest potrzebna.
Nie trzeba czekać, aż sytuacja stanie się skrajnie trudna.

Zdrowie psychiczne nastolatków w SYNAPSIE

Jeżeli masz poczucie, że Twoje dziecko przeżywa więcej, niż jest w stanie samodzielnie udźwignąć, nie musisz samodzielnie ustalać, co dokładnie jest problemem.

W Małopolskim Ośrodku Psychoterapii SYNAPSA w Krakowie prowadzimy konsultacje psychologiczne, psychoterapię dzieci i młodzieży oraz konsultacje psychiatryczne dla młodzieży od 14. roku życia.

Pomoc może dotyczyć między innymi trudności emocjonalnych, lęku, obniżonego nastroju, problemów w relacjach, trudności szkolnych, ADHD, impulsywności, wycofania społecznego, zaburzeń odżywiania, zachowań ryzykownych czy konsekwencji trudnych doświadczeń.

W zależności od sytuacji pomoc może obejmować konsultację psychologiczną, psychoterapię, konsultację psychiatryczną albo współpracę kilku specjalistów.

Pierwsza konsultacja nie musi oznaczać rozpoczęcia psychoterapii.

Może być po prostu sposobem na uporządkowanie sytuacji i odpowiedź na pytanie:

„Co właściwie dzieje się z moim dzieckiem i czego teraz potrzebuje?”

Małopolski Ośrodek Psychoterapii SYNAPSA

Zdrowie psychiczne nastolatków jest kształtowane przez wiele wzajemnie powiązanych czynników. Znaczenie mają relacje rodzinne i rówieśnicze, poczucie bezpieczeństwa, środowisko szkolne, sposób radzenia sobie ze stresem, sen, codzienna aktywność oraz możliwość uzyskania odpowiedniej pomocy.

Adolescencja jest okresem zwiększonej wrażliwości, ale również okresem ogromnych możliwości rozwoju. To czas, w którym młody człowiek uczy się rozpoznawać emocje, budować relacje, podejmować decyzje i stopniowo przejmować odpowiedzialność za własne życie.

Dlatego najważniejsze jest nie tylko reagowanie na kryzys, ale także budowanie relacji, w których nastolatek może powiedzieć:

„Coś jest ze mną nie tak”

i mieć pewność, że dorosły nie zbagatelizuje tego komunikatu.

Nie każda trudność wymaga psychoterapii. Nie każda zmiana zachowania oznacza zaburzenie psychiczne.

Ale jeśli cierpienie jest nasilone, utrzymuje się przez dłuższy czas, prowadzi do wyraźnego pogorszenia funkcjonowania albo pojawia się zagrożenie zdrowia lub życia, warto potraktować je poważnie i poszukać profesjonalnej pomocy.

Bibliografia i źródła

Źródła główne

World Health Organization. Mental health of adolescents. 1 September 2025.
World Health Organization. Adolescent health. WHO.
World Health Organization. Child and adolescent mental and brain health. WHO.
Childs, A. W. Youth in Distress: Finding Connection That Works. Psychology Today, 18 May 2026.
Baron, J. Listening to Teens Can Save Lives. Psychology Today, 4 May 2026.
Levine, E., Shipkosky, B. How to Protect Teens’ Mental Health for Life. Psychology Today, updated 27 April 2026.
Sandelich, S. The Emergency Room Catches Teens at the Worst Moment. Psychology Today, 11 August 2026.

Publikacje naukowe przywoływane przez źródła

Murty, V. P., Shah, H., Montez, D., Foran, W., Calabro, F., Luna, B. (2018). Age-Related Trajectories of Functional Coupling between the VTA and Nucleus Accumbens Depend on Motivational State. Journal of Neuroscience, 38(34), 7420–7427.
Patel, V. R., Liu, M., Jena, A. B. (2026). Suicide Mortality Among Adolescents and Young Adults After Launch of a Suicide and Crisis Lifeline. JAMA. Published online April 22, 2026. DOI: 10.1001/jama.2026.5157.
Sandelich, S., Cavaliere, G., Buresh, C., Boehmer, S., Glasser, J., Klansek, I., Tolpin, A. (2025). A Comparison of Pediatric Prehospital Opioid Encounters and Social Vulnerability. Prehospital Emergency Care, 29(4), 351–360. DOI: 10.1080/10903127.2024.2424335.

Adolescencja – co dzieje się z nastolatkiem w okresie dorastania?